Obszar wpływu koronawirusa ma aspekt wielowymiarowy. Dotyczy bardzo wielu przestrzeni zarówno prywatnych, jak i zawodowych, nie wyłączając tych społeczno kulturowych. W obliczu wielu zagrożeń, chcemy dziś zwrócić się do osób, które pełnią rolę opiekunów osób wymagających stałej opieki, przebywających w domach, mieszkających razem, jak też tych sprawujących swoje funkcje w domach opieki lub hospicjach.

Wyróżniamy dwa rodzaje opiekunów. Może to być osoba trzecia, zawodowo i zarobkowo zajmująca się opieką nad osobami starszymi, lub może to być członek rodziny, przyjaciel, osoba bliska, która niezarobkowo opiekuje się osobą starszą lub niepełnosprawną, mieszka z nią lub którą zajmuje się regularnie (codziennie).

Opiekun osoby starszej tracącej samodzielność / przewlekle chorej jest narażony na silny przewlekły stres, szczególnie gdy podopieczny wymaga długotrwałej i intensywnej pomocy.

Sprawowanie opieki może powodować zmianę planów życiowych, skłaniać do wyrzeczeń i wiąże się z przemęczeniem oraz poczuciem bezradności. Opiekunowie rodzinni pełnią swoją rolę bezustannie, podporządkowują swoje życie potrzebom podopiecznego, rezygnują z pracy/niektórych form wypoczynku i spędzania wolnego czasu na rzecz sprawowania opieki.

Jeśli stres, którego doświadcza opiekun rodzinny jest intensywny i trwa długo może przerodzić się w przewlekły stres prowadzący do wypalenia – Powoduje wyczerpanie zasobów sił i energii, którymi dysponuje opiekun. Nieustanne pozostawanie w napięciu i gotowości sprawia, że destabilizuje się funkcjonowanie całego organizmu.

Stres przyczynia się również do trudności w ocenie własnych możliwości i granic odporności psychicznej, może być powodowany m.in:

• zbyt małą ilością snu,
• brakiem czasu dla siebie,
• koniecznością godzenia opieki z obowiązkami zawodowymi

Może prowadzić do:

• problemów z koncentracją,
• nieuświadomionego przejmowania objawów choroby podopiecznego (np. zaników pamięci),
• rozwoju uzależnień, np. alkoholizmu

Opiekunowie rodzinni są szczególnie narażeni na zespół wypalenia ponieważ z podopiecznym wiąże ich bliska emocjonalna relacja.
Warto pamiętać, że wypalenie to stan stopniowo, powoli nasilających się objawów.

Obciążenia zdrowotne opiekunów rodzinnych: u większości stwierdza się pogorszenie się stanu zdrowia w porównaniu do okresu, kiedy nie opiekowali się chorym.

Najczęstsze dolegliwości:

• bóle kręgosłupa
• objawy nerwicowe
• nadciśnienie
• objawy depresyjne

WYPALENIE OPIEKUNA to reakcja jego ciała i psychiki na nadmierne obciążenie. Sytuacja członków rodzin i bliskich opiekujących się osobą starszą niesamodzielną jest bardzo obciążająca, ponieważ opieka musi być sprawowana niemal nieprzerwanie i bez możliwości określenia perspektywy czasowej.

W obecnej sytuacji dodatkowym obciążeniem dla opiekuna a tym samym dla podopiecznego, jest niewiadoma w postaci trudności w dostępie do podstawowej oraz specjalistycznej opieki lekarskiej. Większe ryzyko powikłań w przypadku zachorowania na koronawirusa dotyczące osób starszych lub chorych może prowadzić do lęku, poczucia beznadziei, braku perspektyw. Opiekun w pierwszej kolejności dba o swojego pacjenta, jednak aby być dla niego wystarczającym oparciem musi zadbać o siebie. W obliczu zwiększonego lęku opiekunowie często o sobie zapominają. Warto przyjrzeć się swojej kondycji zarówno psychicznej, jak i fizycznej, zadbać o siebie przez pryzmat dbania o podopiecznego.

Zachęcamy do przyjrzenia się poniższym etapom wypalenia w pracy opiekuna

ETAPY WYPALENIA

I faza – ostrzegawcza:

• zmęczenie,
• obniżenie nastroju i aktywności,
• pesymizm,
• bezsenność,
• smutek i rozdrażnienie,
• wycofanie się z życia rodzinnego i towarzyskiego,
• utrata zainteresowań,
• wahania nastroju

II faza – objawy fazy I nasilają się, dodatkowo pojawia się:

• apatia,
• kłopoty z koncentracją,
• poczucie beznadziejności sytuacji,
• poczucie niekompetencji,
• zaniedbywanie obowiązków,
• dystansowanie się wobec potrzeb podopiecznego,
• pomniejszanie jego problemów, za które obwinia innych

…jeżeli na tym etapie opiekun nie otrzyma specjalistycznego wsparcia, doświadczy stanu skrajnego zmęczenie i wyczerpania prowadzącego do końcowej fazy…

III faza – końcowa:

• psychiczne i fizyczne wyczerpanie,
• negatywny obraz podopiecznego, siebie i sytuacji życiowej,
• może pojawić się chłód emocjonalny,
• dystansowanie się emocjonalne wobec podopiecznego,
• zobojętnienie na jego potrzeby i pragnienia, zaniedbywanie go,
• czasem wrogość,
• zdarza się, że opiekun traci cierpliwość i kontrolę nad emocjami i dopuszcza się przemocy wobec podopiecznego

OBJAWY WYPALENIA

• Fizyczne:przemęczenie, nasilenie dolegliwości bólowych
• Psychosomatyczne:obniżenie odporności immunologicznej (nawet do 4 lat po śmierci podopiecznego), zaburzenia odżywiania, choroby sercowo – naczyniowe, choroby układu oddechowego, wolniejsza regeneracji (np. gojenia się ran), zwiększone ryzyko zachorowania na cukrzycę, wrzody żołądka
• Psychospołeczne i emocjonalne:uczucie pustki, osamotnienia i izolacji, poczucie winy, poczucie bezsilności i bezradności, niepokój, gniew

CZYNNIKI WYZWALAJĄCE

• Obciążenie odpowiedzialnością za:
  • organizację procesu leczenia,
  • rehabilitację,
  • dietę,
  • sprawy majątkowe,
  • ostatnie chwile życia podopiecznego
• Przewlekłe zmęczenie obowiązkami pielęgnacyjno – opiekuńczymi
• Zapominanie opiekuna o swoich potrzebach, co prowadzi do:
  • braku dbałości o własne zdrowie (odpowiednia dieta, odpoczynek),
  • zaniedbania relacji z bliskimi,
  • poczucia osamotnienia,
  • poczucia winy
• Brak wsparcia

JAK UNIKNĄĆ ZESPOŁU OPIEKUNA?

• Troska o samego siebie JEST częścią pracy opiekuna.„Zadbaj o siebie, byś mógł dbać o innych”
• Proponowane strategie:
  • stosowanie technik redukcji stresu (medytacja, modlitwa, Tai Chi)
  • zadbanie o odpoczynek i odpowiednią dietę
  • regularne ćwiczenia fizyczne (nawet tylko 10 minut)
  • branie wolnego bez poczucia winy
  • szukanie i przyjmowanie wsparcia od innych
  • zidentyfikowanie i akceptacja WSZYSTKICH uczuć
  • wyznaczenie celów
• Korzystanie z kompetentnej pomocy psychologicznej :
  • psychoedukacja,
  • warsztaty relaksacyjne,
  • nauka radzenia sobie ze stresem,
  • terapia
• Opiekunowie zajmujący się opieką zawodowo powinni być monitorowani (np. przez przełożonych, superwizje)

WSPARCIE

• Krótkoterminowe (opiekun może zostawić swojego podopiecznego w specjalnej placówce lub skorzystać z zastępstwa na kilka godzin)
• Długoterminowe (turnusy opiekuńcze, 2-6 tygodni)
• Grupa wsparcia:
  • wentyl emocji,
  • nabranie dystansu do pracy/choroby,
  • pomaga w utrzymaniu zdrowej relacji z podopiecznym,
  • zbudowanie sieci kontaktów

W tym wyjątkowo trudnym czasie życzymy opiekunom dużo cierpliwości, miłości, bliskości oraz bezpieczeństwa.